Abwaan Hadraawi oo si Mug & Miisaan Leh u Naqdiyay Madaxtooyada Somaliland
Hargeysa, Oktoobar 12, 2007 (Geeska)- "Masuuliyada ugu weyn ee dalka iyo dadku waxay saaran tahay madaxweynaha iyo golihiisa wasiirada, xaajo cad iyo xisaabtanna way danbeeyaan haddii la noolaado." Sidaas waxa yidhi Abwaanka caanka ah ee Maxamed Ibrahim Warsame (Hadraawi) oo shalay xaruntaGeeska Afrika ee Hargeysa khadka Isgaadhsiinta ee Internetka ku soo gaadhsiiyay qormo dheer, isaga oo jooga magaalada Burco.
 |
Abwaan Hadraawi, waxa uu qormadiisa kaga hadlayaa arrimo badan oo ay ugu horrayso ergadii dhexdhexaadinta ee dhawaan ku guulaystay in ay suuliso khilaaf siyaasadeed ba'an oo si weyn uga dhex oogmay goleyaasha xukuumadda iyo asxaabta siyaasadda, tallooyin uu u jeediyay Madaxweyne Daahir Rayaale Kaahin iyo arrimo kale oo xiiso badan. Waxa uu qoraalkaas Abwaan Hadraawi oo dhammaystirani u dhignaa sidan:
"Sida laga warqabo waxaa dhawaan magaalada Hargeysa laga aloosay abaabul ku wajahan dhexdhexaadinta dhinacyadii isku maandhaafay talada dalka. Gaar ahaan goleyaasha, mucaaradka iyo muxaafidka ama axsaabta siyaasiga ah iyo madaxtooyada. Waxa laysku deyey in dhinacyada is haya ee isu iman kari waayey ama iyagu heshiin kari waayeen la isu soo jiido, khilaafka iyo waxay isku hayaanna loo kuurgalo ama lala ogaado, si yuhuun, niyadsami wada shaqayni ka dhalato loo helo. Taas oo maslaxad u noqon lahayd dalka iyo dadka. Dhexdhexaadintaas rag baa iyagu isu xilsaaray, ummadduna way ku garab taagnayd. Guddida dhexaadintu waxay ku dheeraatay dhabbadhabbayn iyo inay dhinac walba kol ama laba ama saddex goor gooni ula kulanto si ay u ogaato dareenka dhinac walba ka jira iyo waxa dhinac walba xal u arko. Dhinacyadii is hayey waxay muujiyeen dareen xanbaarsan yididiilo, waxay ballan qaadeen in dhinac waliba fuliyo waxa guddida dhexdhexaadintu soo garato.
Ka dibna waxaa suuragashay in madaxtooyada, golaha wakiilada, golaha guurtida, labada xisbi siyaasi (UCID iyo KULMIYE) laysa soo hor fadhiisiyo. Hawshaa iyada ah qaybtii macnaha weyn yeelan lahayd laguma guulaysan.
Anigoo ka mid ahaa Guddida isu xil saartay waawaan raadinta waan ka warqabay in qalad meelo badan iyo siyaabo badan u jiro. Laakiin waxaan muddadii dhexdhexaadinta ku baraarugay in khaladka ugu weyni ka jiro madaxtooyada. Madaxtooyadu waxay ahayd inay noqoto waddo xaadhan oo loo sii maro sixidda khaladada jira. sidaan filayo khaladka madaxtooyada ka jiraa kulligii salka kuma hayo badheedh iyo qab qab dhaafay. Waxaa ii baxay in madaxtooyada aqoon la`aani ka jirto oo aanay kaba warqabin hannaanka dawladnimo iyo macnaha ay xanbaarsan yihiin ereyada dawladnimo iyo madaxtooyo. Waxaan ogaaday in aragtida madaxtooyada ka jirtaa aanay dhaafsiisnayn, tuducan gabayga ah:
Garashadu hadday ruux la tahay suu u garanaayo
Garaadkiisu suu qabo haddii loola garan waayo
Gardarruu u qaataa ninkii yidhi gaaraadkiis.
Labada magac, dawladnimo iyo madaxtooyo waxaa haboon in si xeeldheer loo faaqido, ka dibna iyadoo qoraal ah lagu dhejiyo kursiga madaxweynaha hortiisa, balse iminka aan isku koobo dhawrkan qodob ee hoga tusaalaha ah.
| 1 | Madaxtooyadu waa huga, hoyga iyo haybadda umadda |
| 2 | Waxay astaan u tahay macnaha iyo milgaha dawladnimo |
| 3 | Waa halbowlaha iyo xididada dhiigga is dhaafdhaafiya ee marba dhan u talowsha. |
| 4 | Madaxtooyadu waa barta laga ilaasho, lagana saxo khaladka soo dhexgala hay'adaha dawladda |
| 5 | Waa majaraha iyo majiiraha geeddi socodka qaranimo lagu jiheeyo. |
| 6 | Waa muraayad gudaha iyo dibaddaba ku wajahan oo ummad qaranimadeeda laga daawado. Wufuudda caalamka debeda ka timaada mar walba socodkoodu wuxuu ku salaysan yahay war doon. War raadintooda waxay ku horreeyaan madaxtooyada sida la wada ogyahay. Marka horeba waxay indhaha ku dhuftaan Madaxweynaha iyo xafiiskiisa. Inta aan arrimaha rasmiga ah loo daadegin haasaawaha hordhaca ah ayay fekrad kaga qaataan madaweynaha. Marka rasmiga la gudo galo waxay u fiirsadaan abaarta madaxweynaha, arrinta uu ka hadlayo iyo habka iyo hannaanka uu uga hadlayo. Haddii madaxweynahaas kalsoonidu ka lunto su'aalo iska soo horjeeda yay ku weeraraan. Markaasay marba si u hor cararaan. Hadday gawaan raac, marin hababin ama buunbuunin ka dareemaan waxaa u caado ah inay buruud shiilaan oo ay duurxul dhaliilihiisa ugu sheegaan. Runta ay qiimayntooda ku salaynayaan waxay kala soo dhex baxaan beenta uu ku gabado. Hadba waxay madaxtooyada kala kulanto ayaa dadka iyo dalka faa`iido ama khasaare u ah. |
| 7 | Marin habaabinta, buunbuuninta iyo beenta madaxtooyo sheegto ayaa lagala soo dhex baxaa runta iyo xaqiiqda dalkaas ka jirta |
| 8 | Sida lagu yaqaanno madaxtinimadu waxay leedahay milgo, asluub iyo astaan ilaalisa haybada kursiga iyo xilkaas madhaafaanka ah. |
| 9 | Waxaa madaxtinimada lagu yaqaan is dhawrid iyo afgobaadsi iyo had iyo jeer abbaar sugan oo qorqoran. |
| 10 | Erey kasta oo ninka ummadda u caleemasaarani yidhaahdaa waa rasmi. Kefed iyo miisaan buu saaran yahay, wixii qadafa ama meel kadhaca lagama aqbalo. |
| 11 | Ninka madaxda ah hadalkiisu waa in aanu ku milmin hasaasaha iyo haloosiga suuqa dhex qaadaya. |
| 12 | Madaxtinimadu inta badan kama jawaabto wax kasta oo iyada wax ka sheegaya, haddii ay ka jawaabtana waxay kaga jawaabtaa hab iyo hannaan aan madax bannaanayn. Iyo weliba hubsiimo si degan loo yidhaahdo. |
| 13 | Madaxtinimadu ma beeniso mana dadafayso, muran ma geliso wixii gar ku ah. Haddii sidaas lagu barto waa dhalliil wayn oo lafa jab ah. Dhinaca kalena garashadu waxa ay ina bartay in aan run mutuxan xadhko caabiyaa jirin. |
| 14 | Madaxtinimada erey kasta oo lagu yidhaahdaa kama hadliyo oo dareenkeeda ma shido |
| 15 | Jawaabta Madaxweyne bixiyaa ma haboona inay marwalba noqoto maya iyo ma jirto |
| 16 | Madaxtooyada iyo kursiga madhaafaanka ah nuxurka iyo dhadhankaa ka luma hadday wax walba ka jawaabto, ama arimaha si fudayd ku jiro u gasho. |
| 17 | Marwalba qofka Madaxtooyada wax ka sheegaa ma khaldana, canbaarayn iyo caardumina uma jeedo, dhaliilaha runta ahna laguma horjoogsan karo ereyo afdhabaandhab ah iyo weliba dardaar werin aan cidna lagu didin karayn. |
| 18 | Madaxtooyadu iska mooska dhaliilaha loo soo jeediyo waxay u yeelataa wasiirro, kuxigeenno iyo af-hayeenno iyo cid Madaxweynaha uga fara dhuudhuuban oo arrimahaas ka hadasha. |
| 19 | Ma aha in marin laga dhigto in qofkasta oo hadla Madaxtooyadu boodhka ku liqdo si ay iyadu gar iyo gardarro u guulaysato. |
| 20 | Macne kuma jiro in Madaxweynuhu noqdo keeb la yuurur runta ka indha qarsada. |
| 21 | Qaranimadu halis bay ku jirtaa haddii ninka u bokhrani caado ka dhigto, anafo iyo aar goosi ama qaado cudurka la yidhaahdo kal didan oo uu arrin kasta laalo si mar walba loo sii kala fogaado. |
Sidaan marar badan u idhi madaxtinimadu:
tooghayn iyo feejignaan bay leedahay,
odoros iyo awaal deyis bay leedahay,
sabir iyo dulqaad bay leedahay,
tasaamux iyo tanaasul bay leedahay,
Isla daydayid iyo maxay dantu ku jirtaa bay leedahay,
Siday nolol iyo nabad gelyo ku jiri kartaa bay leedahay,
In lafaha laguro xarragana aan laga tegin bay leedahay,
Dugsi iyo daar gobanimo bay leedahay
Xishmo iyo is xaqdhawr bay leedahay
Xirib iyo xeer ilaalin bay leedahay
Cadaalad iyo garsoor la dugsaday leedahay
Erey la dhaafiyo dib u dhigashay leedahay
Dugaal iyo damal la hadhsaday leedahay
Digtoonaan iyo daymo fog bay leedahay
Intaas iyo in ka badan bay leedahay.
Hadal sal buu leeyahay, biyo gororka sheekada iyo ujeeddo aan maqaalkan uga gol leeyahay, waa in madaxtooyada digtooni iyo aqoon siyaasi ahi ka jirto oo aanay indhaha shacabka iyo indhaha caalamka maro xuub caaro ah (khafiif ah) ka hagoogan. Waxaan madaxweynaha mar kale ka codsanayaa in ragga miisaanka leh ee Qaran si niyadsamiyi ku jirto u sii daayo. Waxaan ogahay in madaxweynuhu sidaa yeeli karo isagoo aan geed ku xoqosho iyo cudur daarro keenin mar haddii hannaanka dalku ku socdaa yahay qarba-boosh, xeer jajab, gola ka fuul iyo la jiifiyaana banaan, la joojiyaana banaan. Waxaan mar kale madaxweynaha u soo jeedinayaa in raggaas si xushmad leh loo sii daayo oo aan xorriyaddooda lagu sii dhegin, xaquuqda siyaasiga ahna aan waxba lagu gudbin.
Madaxweyne, waxaan kugu baraarujinayaa inaad qodabadan hoga tusaalaha ah dhinaca wanaagsan iska taagto si aad u ogaato inaan adiga kula jiro oo aanan kaa soo horjeedin.
Madaxweyne aniga hay Jawaabin ee qaranimada kuu yeedhaysa u jawaab.
Qof kasta oo dareeen wadaniya leh waxaa kashiisa lulaya werwer ku saabsan xaaladda dalka iyo dadku ku sugan yihiin. Haddii culayskaas dadka saarani sii foondhaafo waxaa la filaaba waa in xaajaba faraha ka baxdo, waana masuuliyad aan berrito laga baxsanayn ama aan si fudud lays kaga leexin karayn. Nin kasta oo masuul ah waxa uu isu min guuriyey iyo malihiisu waa been hadii masuuliyada uu hayaa ay lunto. Masuuliyada ugu weyn ee dalka iyo dadku waxay saaran tahay Madaxweynaha iyo Golihiisa Wasiirada, xaajo cad iyo xisaabtana way danbeeyaan haddii la noolaado.
Dhiillada aan guud ahaan umadda ku baraarujinayaa waxa weeye sida ay u sii gurmayso iyo sida ay u baraad la`dahay waa kaaf iyo kala dheeri. Arrintu halka ay ka fadhidaa waa kaalinta hogaaminta iyo shacabka oo aan meelaba ka soo gelin talada dalka.
Qofba wuxuu ku dagan yahay
Halkuu daacad kaga hadho
Nin kastoo dardaro kulul
dabar lagu ceshaa jira
Diin kastuu la soo shiro
Dacwad baa ka furan kale
Dunta Bili nin lagu xidhay
Dabin loogu yimi bahal
Haddii aano loo dilo
Doqoniimo ugu filan
Cirka sare nin degeshaday
Dayixiyo marmari jirey
Xiddigaha la deriska ah
Markuu hoos u soo dego
Dhulku wuu dir soocaa.
U danbayn, maansadan waafaqsan dulucda ujeedada iyo xaaladda jirta, waxay ka hadlaysaa xeerka nolosha iyo waajib gudashada Bani`aadamka korkiisa la saaray iyo haddii waajibkaa la gudan waayo guul-darrada imanaysa.
Maansadan soo socota magaceeda waxaa la yidhaahdaa:
SARDHO KULUL
- Marka hore salaantii
- Socotada u meel tiil
- Marka xiga sideedii
- Duni iyo su'aasheed
- Labadeeda sooyaal
- Sidig nirig wadaagtiyo
- Isa saaran maahee
- Samo xumo hor joogiyo
- Laba kala sokeeyoo
- Kala seeran weeyaan,
- Haddaan suubban loo deyn
- Sumaddeeda dhalashada
- Kala sooca labadaas
- Duni lagula saayirin
- Sinji doorinteedaan
- Runta laga sal gaadheyn
- Haddii fool sawaabkiyo
- Lagu wado far iyo suul
- Waxa Aadmi soli kara
- In siyaasad lagu furo
- in sabaansab lagu furo
- Nin ku seexday waa yaab
- Xaqu waa sunniyo faral
- Marna waa sir iyo caad
- Misna waa sal iyo baar
- Camalkaa sed lagu xidhay
- Qofba saami mudan yahay,
- In sinnaanta laga dhigo
- Kala soof in gudashada
- Qofba dhinac ku sare kaco
- Rabbi waa Samaalee
- In samaan u xilashada
- Samihiisa lagu helo
- Samo samo la dhaafishiyo
- Sare iyo tu hoosiyo
- Isa sudhan ha noqotaa
- Sababuhu u dhacayaan
- Noloshuna ka samirkiyo
- Ha sabbayso maahee
- Sifo lagu daryeeliyo
- Suxul lagu ilaashiyo
- Sacab lagu horjoogiyo
- Suntan malab ka luliddaa
- Hiyi lagu sarbeebaa
- Sebennada xujeynta ah
- Wakhtiyada saboolka ah
- Qofku inu sarriigtiyo
- Inu saanta raransado
- Sabirkaw dhexeeyoo
- Sado waxay macaantahay
- Marka loo sid tiriyoo
- Qofba saakadiisaa
- Ku sargo'an runtiisee
- Waxan suuro geli Karin
- In yaqiinta lagu sugo
- Marba xadhig la soohiyo
- Haddaan seeto loo hayn
- Naftu way sawaxantaa
- Hadday saar ku nool tahay
- Marka saabku madhan yahay
- Saxarkay ka gubataa
- Subaxday gurracantahay
- Haddba surin qalloociyo
- Salawgay ku dhacantaa
- Marba suun in lagu xidho
- Laga jiro su'aalaha
- Sal fudaydku weheshado
- Cishadeeda lagu simo
- Sooryaadeedu waa taas
- Duni iyo sureerkeed
- Iyo sawrac guurkeed
- Sabo lagu negaadiyo
- Sumbbo aan dab lagu shidan
- Hadba kay ku sugan tahay
- Innagaa ka sahanoo
- Dabinkiyo sursuuraha
- Ha ku socoto maahee
- Haddii suurka loo tumo
- Saymaheeda meel yaal
- Innagaa ku Soconoo
- Qof sansaanka muuqdiyo
- Sadarada akhriyayaa
- Belo saadin maayee
- Sanqadh buu ka digayaa
- Selel lagu dareemee
- Hadba taan la sidan Karin
- Sahal lagama yeeshee
- Ku saliya Rasuulkii.
- Run-saluugga fara badan
- Suruc baa ka beermoo
- Kol hadday ku sabayaan
- Col sariirta diidiyo
- Saqda dhexe fal-gunudadu
- Talo kuuma sarinsana
- Siduu doono yeeloow
- Kol haddaanad suurayn
- Sababaha lurkaaga ah
- Runi kuuma saafnee,
- Sannadaha cimrigu galo
- God sagaal jir lagu dedo
- In siddeetan lagu qodo
- Ka sadqayso weeyee
- Kol hadday ku seegeen
- Saddexdii ammaanood
- Sayidnimadu sheekiyo
- Iska sidasho maahee
- Sidaad doonto yeelkaa
- Sixir baa hor kacayee
- Kol haddii mugdigu simay
- Sumuc loogu mala deyey
- Soddonkeeda maalmood
- Sahwi iyo xanuun tahay
- Ninka lihi ka saahiday
- Culimada safkeediyo
- Weliyada sancayntiyo
- Nin siraata yeelkii.
Abwaan Maxamed Ibraahim Warsame Hadraawi
No comments:
Post a Comment